ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ  УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЗИКА-ТЕХНИКАЛЫҚ  ФАКУЛЬТЕТІ
ҚАТТЫ ДЕНЕ ФИЗИКА  және  СЫЗЫҚТЫ ЕМЕС ФИЗИКИ КАФЕДРАСЫ

                                                                                 «Бекітілген»
                                                                факультет  Ғылыми кенесі мәжілісінде
                                                                          Хатама № ___   «____» «________2013
                                                           Факультет деканы  ________________
                                                                      ф-м.ғ.к, Давлетов А.Е.,  
                                                                    «____»____________2013

Силлабус
1. Пән -  «Материялардың физикалық қасиеттері» 
2. Пәндің параметрлары: 3 курс, 5 семестр 
Мамандығы –Материалтану және жаңа материалдардың технологиясы –  5В071000
Кредит саңы 3,  лекции  - 2 кредит,  семинар сабақ – 1 кредит, ,
3. Оқутышы – Буранбаев Мэлс Жаканович, доцент  
Қатты дене физика  және сызықты емес физика кафедрасы, 
кафедра менгерушісі, физика ғылымі докторы,  Приходько О.Ю.
кафедра телефоны – 
Пәндің политикасы: 
- Барлық сабақтарға (лекциялар мен практикалық сабақтарға) откізбей келу және сабақ жұмысына белсенді қатысу. Аралық тексеру,   СӨЖ жұмыстарды, тапсырмаларды мезгілінде тапсыру. Студенттердің өзіндік өқытушымен жұмыстарына белсенді қатысу.
-Ағымды баға құрылады: практикалық сабақтарда қатысу мен  тапсырғанда алған бағаларынан.
- Аралық бақылау (АБ) 7, 14 аптада аузша  түрінде  тапсырылады.   Аралық бақылау мен семинар жұмыстарын мезгілінде жасау мен тапсыруы баға қою үшін еске алынады.
 - АБ мен ағымды бақылаудың нәтижелері қосылады. Семестр бойы аралық тексеру  мен ағымды бақылауда   алған баға емтиханға допуск  ретінде болады. Ағымды баға  максималды бағаның (60%) жартысынан жоғары болғанда ғана студент  емтиханға допуск  алады.
Емтихан  тапсырылады: аузша  немесе жазбаша түрінде.
Практикалық сабақтарға  қатыспаған  студентерге басқа уаққыта  жұмысты істеу мен тапсыру  үшін (отработка) орынды себеп болса ғана рұқсат болады. Рефераты, басқа тапсырмаларды уақытта  тапсырмаса баға төмендейді немесе қабылдамбайды. Дәрістер мен практикалық сабақтарға себепсіз қатыспаған студенттерге жалпы ағымды баға  төмендейді.
Лекцияларда пәндің негізгі сүрақтары және лекцияның тақырыбына арналған  ерекше мақаларда жазылған мәліметтер қарастырылады.  Лекциялардың конспектің жасап оның материалдарын өзіндік жұмысты жүзеге асырғанда пайдалануы кенес беріледі. 
Зертханалық  сабақтарды өткізбей қватысу керек, дайындалғанда интернеті пайдалану қажет.
Пәннің алдына қойылған мәселелер. Студент заттың құрылысы, қозғалыстың ролі, атомдар арасындағы өз ара әрекетесу және байқалатын қасиеттер мен құбылыстардағы электрондардың ролі, бөлшектерінің арасында күшті әсерлесуі бар жүйелердегі ұжымдық қозуларды бейнелеу принциптері туралы іргелі түсінік алуы қажет; қатты денелер физикасының негізгі эксперименттік және теориялық әдістері біліп, оның негізгі заңдарын қолдана алуы қажет.
Пререквизиттер. «Материялардың физикалық қасиеттері»  курсты оқып білу үшін студенттердің мынандай пәндерден білімі болу керек: жалпы физика, механика, молекулалық физика, электр, оптика, атомдық физикасы.
Постреквизитер. «Материялардың физикалық қасиеттері»  пәнден алынған білім студенттерге мынандай пәндерді оқу үшін керек болады: «Шалаөткізгіштердің физикасы», «Металлдардың физикасы», «Материаловедение».
4. Пән мазмұның игеру методология: Пәндің материяларын  жемісті игеру үшін келесі талаптар сай:
1.	Жалпы физикадан, қатты дене физикадан білім болу.
2.	Дәрістерде берген материяларды тындап түсіну. Дәріс тақыптарының түсінбеген  сүрақтарын СӨОЖ сабақтарда анықтау.
3.	Семинар сабақтарға дайындалу және семинар уақыттында пәндің барлық тақыптарына арналған теоретикалық және эксперименттік мәселерді шешу дағдылары алыну.
4.	Зертханалық сабақтарға өткізбей қатысу, уақытта орындап тапсыру.
5.	Дәрістер мазмұның, негізгі және қосымша әдебиеттерді талдау барысында СӨЖ жұмыстарды дайындағанда, рефераттарды дайындау мен жазу және семинарда жұзеге асатын дискуссияларға қатысу барысында алынған білімді жоғары сатыға көтеріледі.
6.	Пәндің барлық  тақырыптарына арналған бақылау жұмыстарын дайындау (тесттер, карточкалар арқылы сүрақтар, қисынды схемаларды құру).
7.	Алынған білімді тексеру сатыларың уақытта және жемісті өту ( аралық бақылаур мен  емтиханды тапсыру). 

Пәндің қысқаша суреттеуі.  «Материялардың физикалық қасиеттері» материялардың құрамын, құрылысын, материялардың микроденгейдегі және макроденгейдегі құрылымы мен қасиеттерінің  және қасиеттері мен қызметтінің өзара байланысын, олардың тікелей байланысын зертейді. Материалтану және жаңа материалдардың  технологиясы мамандығы  бойы оқитың студенттер   материялардың физикалық қасиеттері негізгі тараулары бойы қажет теоретикалық  білім алу керек.  Алынған теоретикалық және практикалық білім материалтану және жаңа материалдардың  технологиясы мамандығы бойы дайындалатын студенттерге  басқа курстарды алып кету үшін қажет болады.  «Материялардың физикалық қасиеттері» пәнге арналған дәрістерде курстын негізгі тараулары бойы теоретикалық білім беріледі, семинар сабақтарда студенттер практикалық  есептерді шешу дағды алады.
Пәнді мақсаты.  Студенттерге материялардың физикалық қасиеттері түралы негізгі тарауларына арналған  білім беру. Материялардың, соның ішінде қатты денелердің, физикалық қасиеттерін    және зерттеу әдістің негізгі принциптерін  түсіну.
Пәндің міндеттері:  Студент заттың құрылысы, қозғалыстың ролі, атомдар арасындағы өз ара әрекетесу және байқалатын қасиеттер мен құбылыстардағы электрондардың ролі, бөлшектерінің арасында күшті әсерлесуі бар жүйелердегі ұжымдық қозуларды бейнелеу принциптері туралы іргелі түсінік алуы қажет; қатты денелер физикасының негізгі эксперименттік және теориялық әдістері біліп, оның негізгі заңдарын қолдана алуы қажет.
 «Материялардың физикалық қасиеттері» курсты оқып білу үшін студенттердің мынандай пәндерден білімі болу керек: кристаллография, қатты дененің электрондық және кванттық теориясы.

6. КУРСТЫҢ МАЗМУНЫ
Апта	Тақырып атауы	Сағат саны	 Бағасы	
1 модуль.   Кіріспе.  
	
1.	Дәріс №1: -Кристалдардың кеңістіктік торы. Конденсацияланған күй, қатты дененің анықтамасы. Кеңістіктік тор және базис. Элементар және қарапайым ұяшықтар. Симметрияның нүктелік операциялары. Симметрия элементтерінің үйлесуі.
1 практикалық сабақ: Кисталлография  жалпы сипаттамасы
Есеп шығару 	2

1	

8 балл
	
2.	Дәріс №2: Қатты денелердің құрылымы бойынша классификациясы.
 Бравэ ұяшығын таңдау шарттары. Кристаллографиялық кластар мен жүйелер (сингониялар). Кристалдардағы түйіндер, жазықтықтар және бағыттар және  олардың  орының белгілеу 
2 практикалық сабақ: Есепттер шығару 	2

1	

8 балл	
3.	Дәріс №3: Кристалл мен толқындардың  өзара әрекеті.
Электронмен рентген сауленін шашыратуы. Кері кеністік. Кері тор векторларыны, онын табу әдісі. Брэгг дифракциясы шарттарының анықтамасы. Шашыратудың атомдық факторы және базистың құрылымдық факторы. Дифракция – кристалдарды зерттеу әдісі. 
3 практикалық сабақ: Есепттер шығару
1 СӨЖ: 1 модульдың сұрақтарына арналған есептерді шығару, жазбаша тапсыру	2

1	

8 балл

7 балл	
2 модуль.  Кристалл торының динамикасы.		
4	Дәріс №4: Атомаралық тартылу мен тебу күштерінің табиғаты. Ван-дер-Ваальс – Лондон күштері.  
4 практикалық сабақ: Есепттер шығару	2

1	

8 балл
	
5.	Дәріс №5: Атомаралық тартылу мен тебу.
Иондық байланыс. Иондық кристалдардың толық энергиясы, Маделунг түрақтысы. 
Коваленттік, резонанстық, сутегі тектес байланыстар. Тордың оң зарядталған иондары мен еркін электрондар газының арасындағы әрекеттесу нәтижесінде пайда болатын металдық байланыс.
5 практикалық сабақ: Кристалдар байланыстардың энергиясы.
	2

1	

8 балл	
6	Дәріс №6: Тор тербелістері мен фонондар.
 Қатты денелердегі квазибөлшектер туралы түсінік.. Бірбөлшектік және ұжымдық қозулар. Қатты денелердегі элементар қозулардың мысалдары (өткізгіштік электрондары, фонондар плазмондар, магнондар, экситондар). Атомдары бірдей тордағы тербелістер. Атомдары екі түрлі тордағы тербелістер. Акустикалық және оптикалық фонондар. 
 6 практикалық сабақ: Кристалдар байланыстардың энергиясы.
Есеп шығару
2 СӨЖ. 2 модульдың сұрақтарына арналған есептерді шығару, жазбаша тапсыру.	2

1	

8 балл

7 балл	
7	Дәріс №7:  . Қатты денелердің жылусиымдылығы мен жылуөткізгіштігі- 
Кристалдардың жылусиымдылығының Эйнштейн және Дебай теориялары. Кристалдардағы ангармониялық өзара әрекеттесулер. Жылулық кеңею және кристалдардың жылуөткізгіштігі. Тордың жылулық кедергісі.. 
7 практикалық сабақ: Кристалдар байланыстардың энергиясы. Есеп шығару. 
АБ№1.
Коллоквиум	2

1	

8 балл

30 баллов	
              1 Аралық бақылау	100 балл	
3 модуль. Шашыраудың кинематикалық  теориясы	
8	Дәріс №8: Еркін электрондар моделі.
Ферми еркін электрондар газы. Еркін электрондар моделіндегі металдардың сипаттамаларын есептеу.
8 практикалық сабақ:Кристалл тордың динамикасы.
Есеп шығару   	2

1	

8 балл
	
9	Дәріс №9: Еркін дерлік электрондар моделі. Блох теоремасы мен электрон квазиимпульсының қасиеттері. Бриллюэн аумақтары. Электрондардың тор иондары жүйесімен әлсіз байланыс жұықтауы.
9 практикалық сабақ:  Кристалл тордың динамикасы.
Есепттер шығару 	2

1	

8 балл

10	Дәріс №10: Еркін электрондық Ферми газы.  Бірінші моделі.Байланыс энергиясы. Металлдардың электрөткізгіштігі және жылуөткізгіштігі. Екінші моделі. Бір өлшемді кеністікте Ферми энергиясы. Үш өлшемді кеністікте Ферми электронның сипаттамасы
10 практикалық сабақ:.  Кристалл тордың динамикасы. Есепттер шығару
3 СӨЖ.  3 модульдың сұрақтарына арналған есептерді шығару, жазбаша тапсыру
	2

1	

8 балл

7  балл
	
11	Дәріс №11: Қатты денелердегі энергиялық аумақтар. Үшінші моделі. Электронның квазиимпульс қасиеті және Блох теоремасы. Бріллюән  аумағы және оның құрылысы. Электронның толқын функциясы және дисперсия заңы
11 практикалық сабақ:  Кристалл тордың динамикасы. Есеп шығару  	2

1	

8 балл
	
12	Дәріс №12: Дисперсия заңдарын талдау, рұқсат етілген және тыйым салынған энергиялық күйлер. Эффективті массасы 12 практикалық сабақ: Кристалдың электрөткізгіштігі. Есеп шығару	2

1	

8 балл
	
13	Дәріс №13: Қатты денелердегі энергиялық аумақтар.Электрөткізгіштік. Электрондардың энергиялық спектрінің ерекшелектері бойынша қатты денелерді классификациялау.Металлдағы байланыс энергиясы.
13 практикалық сабақ:  Кристалдың электрөткізгіштігі. Есеп шығару 	2

1	

8 балл
	
14	Дәріс №14: Кристалдағы ақаулар
 Кристалл тор ақауларының классификациясы: нүктелік ақаулар, дислокациялар, беттік және көлемдік ақаулар.
14 практикалық сабақ: Кристалдың электрөткізгіштігі.  Есеп шығару 
 4 СӨЖ.   3 модульдың сұрақтарына арналған есептерді шығару, жазбаша тапсыру

	2

1	

8 балл

7 балл
	
15	Дәріс №15:  Кристалдың физикалық қасиеттеріне ақаулардың әсері. Қатты денелдің қасиеттері мен кристалл тордың ақауларымен байланысты идеалды емес кристаллдағы құбылыстары.
15 практикалық сабақ:  
Коллоквиум		

30 балл	
	2 Аралық бақылау		100 балл	
	ИТОГО	45	200 	

Әдебиеттер
Негізгі
1.	Физика твердого тела. Под ред. Верещагина И.К. - М.: Высшая школа, 2001.
2.	Павлов П.В., Хохлов А.Ф. Физика твердого тела: Учебник. – 3-е изд., стер.-М. Высшая школа.; 2000. - 494 с.
3.	Гуртов В.А., Осауленко. Физика твердого тела для инженеров: Учеб. Пособие. М.: Техносфера, 2007. 520 с.
4.	Цирельсон В.Г. Кватовая химия. Молекулы, молекулярные системы и твердые тела: учебное пособие для вузов / -М.:БИНОМ. Лаборатория зниний, әқ»қ. - 496 с.
5.	Киттель Ч. Введение в физику твердого тела, -М.: Наука, 1978.
6.	Займан Дж. Принципы теории твердого тела. – М.: Мир, 1966

Қосымша
1.	Жданов Г.С., Хунджуа А.Г. Лекции по физике твердого тела. - М.: Изд-во Моск. Ун-та, 1988.
2.	Канцельсон А.А. Введение в физику твердого тела, -М.: Изд-во Моск. Ун-та, 1984.
3.	Шаскольская М.П. Кристаллография. - М.: Высшая школа, 1976.
4.	Современная кристаллография. - М.: Наука, 1980 (в 4 томах).
5.	Лифшиц И.М., Азбель М.Я., Каганов М.М. Электронная теория металлов. – М.: Наука, 1971.
6.	Бонч-Бруевич В.Л., Калашников С.Г. Физика полупроводников. – М.: Наука, 1977.
7.	Ван Бюрен. Дефекты в кристаллах. – М.: Иностранная литература, 1962.
8.	Зайкин Ю.А. Дефекты и внутреннее трение в твердых телах. Учебное пособие для студентов физического факультета.- Алматы: Казак университеті, 2002.
9.	Зайкин Ю.А. Прикладные направления радиационной физики твердого тела.  Учебное пособие для студентов физического факультета.- Алматы: Казак университеті, 1998.
7.	Блэйкмор Дж. Физика твердого тела. -М.: Мир, 1988
8.	Ашкрофт Н.В., Мермин Н.Д. Физика твердого тела. В 2 томах. – М.: Мир

Білімді бағалау түрлері (формалары):
Пәндің жалпы бағасы  ағымды баға, аралық бақылау және емтиханда алған бағаларынан  құрылады. Аралық бақылау мен зертханалық жұмыстарын мезгілінде жасау мен тапсыруы баға қою үшін еске алынады.
- Ағымды баға семинарда  алған бағаларынан  құрылады
Аралық бақылау (АБ) 7, 15 аптада  аузша немесе жазбаша  түрінде  тапсырылады.
АБ мен ағымды бақылаудың нәтижелері қосылады. Семестр бойы аралық тексеру  мен ағымды бақылау нәтижесінде студент алған баға емтиханға допуск  ретінде болады. Ағымды баға  максималды бағаның (60%) жартысынан жоғары болғанда ғана студент емтиханға допуск  алады.
Емтихан  тапсырылады:   жазбаша  түрінде,
9. Білімді бағалау политикасы:
Студенттер міндетті: 
- Барлық сабақтарға  (лекциялар мен семинар сабақтарға)  өткізбей  келу.
- Аралық бақылауларды (АБ), семинармен СӨЖ  тапсырмаларын  мезгілінде тапсыру.
Семинар  сабақтарға  қатыспаған  студенттерге басқа уақытта  жұмысты істеу мен тапсыруға орынды себеп болса ғана рұқсат беріледі. СӨЖ жұмыстарын уақытта  тапсырмаса баға төмендейді. 
СӨЖ тапсырмаларын орындымаған   студенттердің алынған максималды ағымды бағасы  42-ден жоғары болмайды.
Дәрістер мен семинар  сабақтарға себепсіз қатыспаған студенттерге жалпы ағымды баға  төмендейді.
Дәрістер сабақтарында пәндің негізгі сүрақтары және  дәрістің тақырыбына арналған  ерекше мақаларда жазылған мәліметтер қарастырылады.  Дәрістердің конспектің жасап оның материалдарын өзіндік жұмысты жүзеге асырғанда пайдалануы кенес беріледі. 
Білімді бағалау жүйесі  кестеде көрсетілген.

Білімді бағалау жұйесі
№
	Студенттердің жұмыс пен сабақтардың түрлері
	Бағалау балл саңы	Балл саңы	
1 Аралық бақылау	
1	Семинар жұмыстарын орындау және тапсыру	8 балл
	56 балл
	
2	1 СӨЖ
2СӨЖ	7 балл
7балл	
14 балл	
3	1 Колоквиум	 30 балл	30 балл	
	Максималды балл		100 балл	
2 Аралық бақылау	
	Семинар жұмыстарын орындау және тапсыру	8 балл
	56 балл
	
	3 СӨЖ
4 СӨЖ	7 балл
7 балл	
14 балл	
	1 Колоквиум	 30 балл	30 балл	
	Максималды балл		100 балл	

  СӨЖ мазмұны 
СӨЖ  пәндің барлық тақырыптарына арналған ұй жұмыстары  (есептер) жазбаша түрінде қабылданады, семинар сабақтарында  тапсырылады. 

Білімді бағалау шкаласы 2 кестеде берілген. 

2 кесте.                         Білімді бағалау шкаласы

Буквенный эквивалент оценки	Цифровой эквивалент оценки (GPA)	Баллы в %	Оценка по традиционной системе	
А	4	95-100%	Өте жақсы
	
А-	3,67	90-94		
В+	3,33	85-89	Жақсы
	
В	3	80-84		
В-	2,67	75-79		
С+	2,33	70-74	Қанағаттанарлық
	
С	2	65-69		
С-	1,67	60-64		
D+	1,33	55-59		
D	1	0-54		
F
	-	0-49
	Қанағаттандырарлықсыз 
	
I
(Incomplete)	-	-	«Пән аяқталмаған»
(GPA есертеу кезінде есертелінбейді	
P
(Pass)	-	-	«Есертелінді»
(GPA есертеу кезінде есертелінбейді)	
NP
(No Pass)
	-		Есертелінбейді
(GPA есертеу кезінде есертелінбейді)
	
W
(Withdrawal)	-	-	"Пәнден бас тарту"
(GPA есертеу кезінде есертелінбейді)	
AW
(Academic Withdrawal)	-	-	"Пәнден академиялық себеп бойынша алып тастау
(GPA есертеу кезінде есертелінбейді)
	
AU
(Audit)	-		"Пән тындалды"
(GPA есертеу кезінде есертелінбейді)	
Атт-ған	-	30-60
50-100	Аттестатталған	
Атт-маған		0-29
0-49	Аттестатталмаған	
R (Retake)	-	-	Пәнді қайта оқу	

 Силлабус кафедра мәжілісінде бекітілген  “  ”     2013 ж.    № 3  хаттама  

Кафедра меңгеруші                                                     Приходько О.Ю.

Оқытушы, доцент                                                        Буранбаев М.Ж.